De landelijke excuses die zaterdag zijn aangeboden aan jongeren die hebben geleden in de gesloten jeugdzorg, raken ook Schakenbosch in Leidschendam.
De JeugdzorgPlus-instelling werd eerder onderzocht door het Europese Comité ter voorkoming van Foltering en staat sinds februari opnieuw onder verscherpt toezicht van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Bij beide onderzoeken speelden onder meer het leefklimaat en vrijheidsbeperkende maatregelen een rol.
Minister Mirjam Sterk van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport bood zaterdag 29 augustus excuses aan namens de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Justitie en Veiligheid, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en Jeugdzorg Nederland.
De excuses zijn bedoeld voor oud-jongeren die hebben geleden tijdens hun verblijf in de gesloten jeugdzorg. Ook jongeren die vóór 2008 voor zorg en bescherming met een civielrechtelijke maatregel in een justitiële jeugdinrichting werden geplaatst, vallen hieronder. Volgens de overheid kregen jongeren niet altijd de zorg en bescherming die zij nodig hadden. Zij konden onder meer te maken krijgen met een strenge en onderdrukkende leefomgeving, geweld en vergaande vrijheidsbeperkende maatregelen. De excuses moeten een eerste stap vormen naar erkenning en herstel.
Onderzoek bij Schakenbosch
De problemen die bij de landelijke excuses worden genoemd, hebben raakvlakken met onderzoeken naar Schakenbosch in Leidschendam. Schakenbosch biedt onder meer JeugdzorgPlus, oftewel gesloten jeugdzorg, aan jongeren van 12 tot 18 jaar.
In oktober 2024 bezocht het Europees Comité ter voorkoming van Foltering en Onmenselijke of Vernederende Behandeling of Bestraffing (CPT) drie Nederlandse JeugdzorgPlus-instellingen. Schakenbosch was daar één van. Het comité onderzocht onder meer geweld en het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen. Bij de drie bezochte instellingen kreeg het CPT geen meldingen van opzettelijke lichamelijke mishandeling door medewerkers. De meeste jongeren die werden gesproken, gaven aan dat medewerkers hen goed behandelden. Tegelijkertijd kreeg het comité meldingen over buitensporig gebruik van fysieke kracht, vooral bij het vasthouden van jongeren. Ook werden nog technieken gebruikt die pijn kunnen veroorzaken. Volgens het CPT kunnen dergelijke technieken onder omstandigheden worden aangemerkt als mishandeling.
Het comité stelde daarnaast vast dat maatregelen om vrijheidsbeperking terug te dringen in de praktijk nog niet volledig werden uitgevoerd. Zo werden jongeren in sommige gevallen nog op hun kamer ingesloten.
Eerder al verscherpt toezicht
Ook de IGJ onderzocht het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen bij Schakenbosch. Na een bezoek in oktober 2024 werd de instelling in januari 2025 onder verscherpt toezicht gesteld.
De inspectie constateerde onder meer dat jongeren op hun eigen slaapkamer werden ingesloten. Ook voldeden afzonderlijke ruimtes niet volledig aan de wettelijke eisen, stonden in aanvullende groepsregels vrijheidsbeperkende afspraken en was één groep groter dan toegestaan.
Het verscherpte toezicht werd in juni 2025 beëindigd. Schakenbosch had verbeteringen doorgevoerd, maar voldeed nog niet aan alle normen. Zo werden jongeren nog steeds op hun slaapkamer ingesloten. Vanwege aangekondigde wijzigingen van de Jeugdwet besloot de IGJ een geplande herbeoordeling op enkele punten niet meer uit te voeren.
Opnieuw onder verscherpt toezicht
Bij nieuwe inspectiebezoeken op 18 en 25 november 2025 bleek dat er bij Schakenbosch opnieuw grote tekortkomingen waren. De IGJ concludeerde dat de hulp niet voldeed aan de normen voor goede en veilige hulp. Volgens de inspectie was er onvoldoende sprake van een veilig en positief leefklimaat en werden veiligheidsrisico’s niet systematisch genoeg in kaart gebracht.
Op veel groepen zag de IGJ bovendien een repressief leefklimaat. Daarmee wordt een streng en controlerend leefklimaat bedoeld, waarin de eigen regie van jongeren wordt beperkt. Ook moesten medewerkers beter worden toegerust voor het werken met jongeren met complexe problemen en was meer kennis nodig over vrijheidsbeperkende maatregelen. Verder waren er tekortkomingen bij onder meer de registratie van incidenten, medicatieveiligheid en Verklaringen Omtrent het Gedrag.
Vanwege de omvang en de risico’s van de tekortkomingen stelde de IGJ Schakenbosch in februari opnieuw onder verscherpt toezicht. De instelling moet uiterlijk 26 oktober 2026 voldoen aan de normen voor goede en veilige zorg.
‘Raakt geschiedenis van Schakenbosch’
Ipse de Bruggen, mede-eigenaar van Schakenbosch, liet enkele dagen voor de landelijke excuses weten het belang van de erkenning te onderschrijven.
Volgens de organisatie raken de stelselexcuses direct aan de maatschappelijke opdracht van Schakenbosch en aan de geschiedenis van de gesloten jeugdhulp. Er moet volgens Ipse de Bruggen ruimte zijn voor de verhalen en ervaringen van jongeren en hun naasten.
Schakenbosch zegt met jongeren, ouders en andere betrokkenen verder te willen werken aan jeugdhulp waarin veiligheid, respect en perspectief centraal staan.
Geen excuses specifiek voor Schakenbosch
De excuses van zaterdag zijn niet specifiek gericht op gebeurtenissen bij Schakenbosch en zijn ook niet het gevolg van één onderzoek naar de instelling in Leidschendam. Het gaat om landelijke stelselexcuses voor tekortkomingen binnen de gesloten jeugdzorg als geheel.
De onderzoeken bij Schakenbosch laten wel zien dat onderwerpen die bij de landelijke excuses centraal staan, zoals een streng leefklimaat en het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen, ook bij het toezicht op de Leidschendamse instelling een rol hebben gespeeld.
De overheid stelt voor de periode 2026 tot en met 2030 12 miljoen euro beschikbaar voor herstelactiviteiten voor oud-jongeren, naasten en nabestaanden. Tegelijkertijd werken het Rijk, gemeenten en zorgaanbieders verder aan de af- en ombouw van de gesloten jeugdhulp.
Door: Karin van der Spek
Bronnen: Ipse de Brugge, Rijksoverheid en Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
Foto: archieffoto Midvliet